Business plans na miradi

Unahitaji nini kusajili mradi wa uwekezaji TISEZA na kupata cheti cha vivutio?

Nani anaweza kuomba TISEZA, kiwango cha chini cha uwekezaji kwa miradi ya wazawa na ya kigeni, nyaraka nane za kupakia, ada ya uwezeshaji, viwango vya SEZ na EPZ, na wajibu unaokuja na cheti.

Na Timu ya Uhariri ya Company Profile TZImechapishwa 6 dakika za kusomaRead in English →
Jibu kwa ufupi

Kwa mujibu wa masharti yaliyochapishwa na TISEZA, mradi unaomilikiwa kikamilifu na raia wa Tanzania unatakiwa uwe na thamani ya uwekezaji ya angalau Dola za Marekani 50,000, na mradi wa kigeni au wa ubia angalau Dola 500,000. Maombi yanawasilishwa kupitia mfumo wa one stop shop wa TISEZA pamoja na cheti cha usajili wa kampuni, katiba ya kampuni (memorandum and articles), fomu ya maombi ya TISEZA, business plan ya mradi, ushahidi wa fedha, ushahidi wa eneo la mradi, azimio la bodi na barua ya maombi. TISEZA inaonyesha ada ya uwezeshaji ya TZS 4,000,000 kwa kampuni zenye wanahisa wengi wazawa na TZS 6,000,000 kwa kampuni zenye wanahisa wengi wa kigeni au ubia.

Makala hii ni kwa ajili ya

  • Waanzilishi na SMEs wa Kitanzania wanaopanga mradi mpya au upanuzi
  • Wawekezaji wa kigeni na washirika wa ubia wanaoanzisha shughuli Tanzania
  • Washauri na timu za fedha wanaoandaa maombi ya TISEZA

Waanzilishi wengi husikia kwamba cheti cha TISEZA kinaleta vivutio vya kodi, kisha wanakwama kwenye maombi kwa sababu hawajui kiwango cha chini au nyaraka za kuandaa. Mwongozo huu unaeleza kile TISEZA inachochapisha leo na kile Sheria ya Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi inachosema, ili uweze kupima kama unastahili na kuandaa faili kamili.

Thibitisha: viwango, ada na fomu vinaweza kubadilika kupitia kanuni. Thibitisha masharti ya sasa na TISEZA (info@tiseza.go.tz au ofisi zake za kanda) kabla ya kuomba.

Cheti cha TISEZA ni nini?

Chini ya Sheria, kila mwekezaji anayekusudia kuwekeza Tanzania anatakiwa kusajiliwa na Mamlaka kabla ya kuanza shughuli za uwekezaji [2]. Kisha mwekezaji anaweza kuomba cheti kwa uwekezaji nje ya eneo maalum la kiuchumi, au leseni ya uwekezaji kwa shughuli ndani ya eneo maalum la kiuchumi. Kimoja wapo kinaweza kutolewa kwa uwekezaji mpya, ukarabati au upanuzi [2]. Tovuti ya TISEZA inakiita cheti hiki Certificate of Incentives (cheti cha vivutio) [1].

Utaratibu wa maombi, sifa na vigezo vinawekwa kwenye kanuni [2]. UNCTAD inaripoti kwamba Kanuni za Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi za 2025 zilitolewa Julai 2025 [3].

Kiwango cha chini cha uwekezaji

TISEZA inachapisha makundi haya [1]:

Aina ya mradi Kiwango cha chini kilichochapishwa na TISEZA
Unaomilikiwa kikamilifu na raia wa Tanzania (cheti cha vivutio) Thamani ya uwekezaji ya angalau Dola 50,000
Wa kigeni kikamilifu au wa ubia (cheti cha vivutio) Thamani ya uwekezaji ya angalau Dola 500,000
Uwekezaji mpya ndani ya eneo maalum la kiuchumi (leseni ya SEZ) Mtaji wa chini Dola 100,000 kwa wazawa, Dola 500,000 kwa wageni, na uwe ndani ya maeneo ya SEZ
Eneo la uzalishaji kwa mauzo ya nje (leseni ya EPZ) Mauzo ya nje ya chini kwa mwaka Dola 100,000 kwa wazawa, Dola 500,000 kwa wageni, na angalau 80% ya bidhaa iuzwe nje

Miradi mikubwa inaweza kuomba hadhi ya mwekezaji mahiri (strategic investor). Sheria inaweka mtaji wa chini usiopungua kiasi cha shilingi kinacholingana na Dola milioni 20 kwa mwekezaji mzawa na Dola milioni 50 kwa mwekezaji wa kigeni, pamoja na vigezo vya kanuni [2].

Miradi ya madini na petroli inafuata utaratibu wa idhini wa Sheria ya Madini na Sheria ya Petroli, ingawa TISEZA inaweza kusaidia kupata vibali vingine [1].

Nyaraka za kupakia

TISEZA inaomba nyaraka hizi katika mfumo wa PDF kupitia mfumo wake wa usajili wa miradi (onestopshop.tiseza.go.tz) [1]:

  1. Nakala iliyothibitishwa ya cheti cha usajili wa kampuni (certificate of incorporation).
  2. Nakala ya memorandum and articles of association.
  3. Fomu za maombi za TISEZA zilizojazwa kikamilifu.
  4. Business plan ya mradi.
  5. Ushahidi wa mtaji wa kutosha kutekeleza mradi.
  6. Ushahidi wa eneo la mradi.
  7. Azimio la bodi ya kampuni la kusajili mradi TISEZA.
  8. Barua ya jumla ya maombi inayoambatanisha nyaraka zote hizo.

TISEZA inaonyesha ada ya uwezeshaji ya TZS 4,000,000 kwa kampuni zenye mwanahisa mkubwa mzawa na TZS 6,000,000 kwa kampuni zenye wanahisa wengi wa kigeni au ubia [1].

Business plan na ushahidi wa fedha viendane

Nyaraka nyingi hapo juu ni kumbukumbu ulizonazo tayari. Business plan na ushahidi wa fedha ndipo maombi yanapokuwa imara au dhaifu, kwa sababu vinaonyesha mradi ni nini na kwamba fedha zipo. Ukurasa wa TISEZA hauweki kiolezo cha business plan [1], kwa hiyo kama kanuni ya vitendo, hakikisha yako inamwezesha afisa kukagua haraka:

  • Mradi: utazalisha au kutoa nini, wapi, na kama ni mpya, ukarabati au upanuzi.
  • Thamani ya uwekezaji: bajeti ya mtaji iliyo wazi (ardhi, majengo, mitambo, mtaji wa kuendeshea) ambayo jumla yake inalingana na kiwango unachodai.
  • Umiliki: wanahisa na asilimia zao, zikilingana na memorandum, articles na azimio la bodi, kwa sababu kiwango na ada vinategemea umiliki wa kizawa au wa kigeni [1].
  • Ufadhili: mtaji wa wamiliki na mikopo, ikilingana na barua za benki au taarifa za akaunti unazoambatanisha.
  • Eneo: likilingana na mkataba wa pango, hati au barua ya toleo unayoambatanisha.
  • Ajira, ratiba na masoko: hatua zinazowezekana, kwa kuwa mradi lazima uanze kwa wakati (tazama hapa chini).

Takwimu zisizolingana kati ya business plan, bajeti na ushahidi wa fedha ni kosa rahisi zaidi kuepuka.

Wajibu baada ya kupata cheti

Cheti kinaleta wajibu pamoja na vivutio [2]:

  • Huwezi kuhamisha au kubadilisha cheti bila idhini ya Mamlaka.
  • Mamlaka inaweza kukifuta kama kilipatikana kwa taarifa za uongo, kilihamishwa bila ridhaa, mradi haukuanza ndani ya miezi kumi na mbili tangu kutolewa bila sababu za msingi, au ripoti za maendeleo hazikuwasilishwa kwa miezi ishirini na nne mfululizo.
  • Unatakiwa kuijulisha Mamlaka kwa maandishi mtu mwingine akirithi uwekezaji, jina au taarifa za biashara zikibadilika, au uwekezaji ukipanuka au kubadilika kwa kiasi kikubwa.

Kuhusu vivutio, Sheria inasema mwenye cheti anaweza kupata vivutio vya kodi na visivyo vya kodi chini ya Sheria ya Kodi ya Mapato, Sheria ya Ushuru wa Bidhaa (Excise), Sheria ya VAT au sheria nyingine zinazotumika, na inaweka orodha tofauti ya vivutio kwa wenye leseni ndani ya maeneo maalum ya kiuchumi [2]. Vivutio vinatolewa kwa masharti ya sheria zinazovisimamia [2], kwa hiyo thibitisha kila kimoja na TISEZA na TRA kabla ya kukihesabu kwenye mtiririko wa fedha.

Orodha ya kukagua kabla ya kufungua mfumo

  1. Thibitisha umiliki: wa Kitanzania kikamilifu, wa kigeni au wa ubia.
  2. Linganisha thamani ya uwekezaji na kiwango cha chini kilichochapishwa.
  3. Kusanya cheti cha usajili kilichothibitishwa na memorandum and articles.
  4. Pitisheni azimio la bodi la kusajili mradi.
  5. Andaa business plan, bajeti ya mtaji na mpango wa ufadhili.
  6. Kusanya ushahidi wa fedha na wa eneo la mradi.
  7. Andika barua ya maombi na jaza fomu za TISEZA.
  8. Tenga bajeti ya ada ya uwezeshaji.

Company Profile TZ inavyosaidia

Tunaandika na kusanifu business plans, investment proposals na nyaraka za kuunga mkono zinazoeleza mradi, bajeti na ufadhili kwa uwazi na bila kupingana. Hatuwasilishi maombi TISEZA wala hatuahidi idhini au vivutio, lakini tunaweza kukusaidia kuwasilisha mpango uliokamilika, uliokaguliwa na rahisi kusoma. Tazama huduma yetu ya business plan na bei.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Je, TISEZA ni sawa na Kituo cha Uwekezaji Tanzania (TIC)?

TISEZA (Mamlaka ya Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi Tanzania) imeanzishwa na Sheria ya Uwekezaji na Maeneo Maalum ya Kiuchumi, iliyofuta Sheria ya Uwekezaji Tanzania ya 2022 na sheria za EPZ na SEZ. Sasa inashughulikia vyeti vya uwekezaji nje ya maeneo maalum na leseni ndani ya maeneo maalum ya kiuchumi.

Je, kampuni ya Kitanzania inaweza kuomba ikiwa na chini ya Dola 50,000?

Kundi lililochapishwa na TISEZA kwa miradi inayomilikiwa kikamilifu na raia wa Tanzania linaweka thamani ya chini ya uwekezaji ya angalau Dola 50,000. Chini ya hapo, mradi haufikii kiwango kilichochapishwa cha cheti cha vivutio.

Je, miradi ya madini na mafuta/gesi inaombwa TISEZA?

TISEZA inasema kampuni za sekta ya madini na petroli zinafuata taratibu za idhini za sheria zao (Sheria ya Madini na Sheria ya Petroli), ingawa TISEZA inaweza kusaidia kupata vibali vinavyotakiwa na sheria nyingine.

Je, cheti kinaweza kufutwa?

Ndiyo. Sheria inairuhusu Mamlaka kufuta cheti kilichopatikana kwa taarifa za uongo, kilichohamishwa bila ridhaa, mradi usioanza ndani ya miezi kumi na mbili bila sababu za msingi, au pale ripoti za maendeleo hazikuwasilishwa kwa miezi ishirini na nne mfululizo.

Cheti kinatoa vivutio gani?

Sheria inasema mwenye cheti anaweza kupata vivutio vya kodi na visivyo vya kodi vilivyo chini ya Sheria ya Kodi ya Mapato, Sheria ya Ushuru wa Bidhaa, Sheria ya VAT au sheria nyingine. Thibitisha kivutio mahususi cha sekta yako na TISEZA na TRA kabla ya kukiweka kwenye makadirio yako.

Unahitaji msaada kuhusu hili?

Tuambie unaandaa nini na unakihitaji lini. Tunajibu kwa WhatsApp, simu au email.

WhatsApp +255 755 513 015 · companyprofiletz@gmail.com

Vyanzo na hali yake

  1. Certificate of Incentives (Facilitation Centre) · Tanzania Investment and Special Economic Zones Authority (TISEZA), Ukurasa ulifunguliwa 14 Nov 2026 Imethibitishwa Viwango vya chini vya uwekezaji, orodha ya nyaraka, ada za uwezeshaji, viwango vya SEZ na EPZ.
  2. The Investment and Special Economic Zones Act, Cap. 38 (toleo la Kiingereza, GN Na. 4 ya 2026) · TISEZA / Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali, 6 Jan 2026 Imethibitishwa Vifungu 15 hadi 19 na 21.
  3. Tanzania issues Investment and Special Economic Zones Regulations · UNCTAD Investment Policy Monitor, 25 Jul 2025 Hakiki toleo jipya kabla ya kutumia Muhtasari wa pili wa Kanuni za 2025; unaunga mkono, haubadilishi, ukurasa wa TISEZA.

Vyanzo vimehakikiwa tarehe 14 Novemba 2026.

Kuhusu makala hii

Imeandaliwa na timu ya uhariri ya Company Profile TZ. Takwimu na taarifa muhimu zimeunganishwa na vyanzo vilivyoorodheshwa juu. Imehakikiwa mwisho: .

Tahadhari

Makala hii ni taarifa za jumla, si ushauri wa kisheria, kodi au fedha. Sheria, ada na masharti hubadilika. Thibitisha hali ya sasa kwa mamlaka husika, au zungumza na mtaalamu, kabla ya kuchukua hatua.

Pakua bure: Checklist ya Company Profile. Ipate hapa →

Makala zinazohusiana