Tamko la wamiliki manufaa (beneficial ownership) ni nini, na kwa nini BRELA na tenda zinalihitaji?
Nani ni mmiliki manufaa, jinsi kampuni za Tanzania zinavyowasilisha taarifa za wamiliki manufaa BRELA, kanuni ya siku 30 kwa mabadiliko, adhabu, na fomu ya uwazi wa umiliki inayotumiwa na PPRA kwenye tenda.

Mmiliki manufaa (beneficial owner) ni mtu halisi ambaye hatimaye anamiliki au kudhibiti kampuni, hata kama hisa zimeandikwa kwa jina la mtu au kampuni nyingine. Kampuni zilizosajiliwa Tanzania Bara zinatakiwa kuwasilisha taarifa za wamiliki manufaa BRELA kupitia mfumo wake maalum, na kuwasilisha mabadiliko yoyote ndani ya siku 30. Kampuni ambazo hazijawasilisha zinaweza kuzuiwa huduma za BRELA, na nyaraka za tenda za PPRA zinamtaka mzabuni aliyeshinda kutaja yeyote mwenye asilimia 25 au zaidi ya hisa au kura, au mwenye uwezo wa kuteua wajumbe wengi wa bodi.
Makala hii ni kwa ajili ya
- Wakurugenzi na makatibu wa kampuni za Tanzania
- Wakandarasi, wasambazaji na washauri wanaoandaa nyaraka za tenda
- Waanzilishi wanaoleta wawekezaji au kubadilisha wanahisa
Beneficial ownership (umiliki manufaa) inasikika kama neno la wanasheria, lakini sasa inagusa kazi za kila siku za kampuni nchini. BRELA inataka kila kampuni itaje watu halisi walio nyuma yake, inazuia baadhi ya huduma hadi itakapofanya hivyo, na tenda za umma zinamtaka mzabuni aliyeshinda kutoa taarifa hizo hizo. Mwongozo huu unaeleza nani ni mmiliki manufaa, jinsi ya kuwatangaza, nini kifanyike mambo yakibadilika, na jinsi ya kuweka nyaraka zako za tenda zilingane.
Hakiki: kanuni na namba za fomu zimetoka kwenye nyaraka za BRELA na PPRA zilizofunguliwa tarehe 14 Novemba 2026. Kanuni hizi zimewahi kubadilishwa na zinaweza kubadilika tena, hivyo thibitisha na BRELA (brela.go.tz) na soma kila nyaraka ya tenda.
Mmiliki manufaa ni nani?
Mmiliki manufaa ni mtu halisi (binadamu, si kampuni) ambaye moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja hatimaye anamiliki au ana udhibiti mkubwa juu ya kampuni [3]. Mtu aliye kwenye daftari la wanahisa si lazima awe ndiye: hisa zinaweza kushikiliwa na mwakilishi (nominee), ndugu au kampuni nyingine.
BRELA inaeleza kuwa mtu anakuwa mmiliki manufaa akiwa na angalau asilimia 5 ya hisa au haki za kupiga kura [2]. Kwa kuwa kampuni ya familia, trust au kampuni mama inaweza kukaa kati ya kampuni na mmiliki halisi, unaweza kuhitaji kuangalia zaidi ya ngazi moja.
Nani anatakiwa kuwasilisha, na lini?
BRELA inasema kampuni zilizosajiliwa Tanzania Bara zinatakiwa kuwasilisha taarifa za wamiliki manufaa wao, na kampuni za nje zenye Cheti cha Uzingatiaji (Certificate of Compliance) zimesamehewa kwa sasa [2].
FAQ ya BRELA inaonyesha muda [1]:
| Hali | Muda kwa mujibu wa FAQ ya BRELA |
|---|---|
| Kampuni mpya | Ndani ya siku 30 baada ya kusajiliwa |
| Kampuni iliyokwisha sajiliwa | Kabla ya tarehe 1 Julai 2022 (kama ulikosa, wasilisha sasa) |
| Mabadiliko ya wamiliki manufaa | Ndani ya siku 30 tangu mabadiliko |
FAQ pia inasema taarifa hizi zinawasilishwa mara moja tu, si kila mwaka; baada ya hapo unawasilisha mabadiliko [1]. Kanuni za 2023 zinaweka siku 30 kwa matamko na notisi zinazohusiana, na zinamruhusu Msajili kutoa hadi siku 30 za ziada ukiomba [4].
Unawasilishaje?
Taarifa za wamiliki manufaa zinawasilishwa kupitia mfumo unaojitegemea, tofauti na ORS, kwenye bo.brela.go.tz. Mkurugenzi au katibu wa kampuni anatengeneza akaunti mpya huko, na kampuni zenye maombi yanayosubiri kwenye ORS bado zinaweza kuwasilisha kupitia mfumo huo [1].
Namba za fomu zilibadilishwa mwaka 2026. Kanuni za Fomu za Makampuni (Marekebisho) za 2026 zinaorodhesha [5]:
- Fomu 15b: taarifa za wamiliki manufaa;
- Fomu 15c: notisi ya kuacha kuwa mmiliki manufaa;
- Fomu 15d: tamko la mwanahisa aliyesajiliwa ambaye si mmiliki wa manufaa ya hisa hizo;
- Fomu 15e: tamko la mmiliki manufaa ambaye jina lake haliko kwenye daftari la wanahisa;
- Fomu 15f: mabadiliko ya taarifa za wamiliki manufaa.
Miongozo ya zamani na Kanuni za 2023 zinataja Fomu 14b hadi 14f [4]. Tumia fomu ambazo mfumo wa BRELA unakuonyesha leo.
Kabla ya kuanza, chora jinsi kila mmiliki manufaa anavyoshikilia maslahi yake (moja kwa moja, au kupitia mtu au kampuni gani) na asilimia ya hisa au kura, na kusanya nyaraka zao za utambulisho. Kanuni za 2021 zilitaka notisi zisainiwe na mkurugenzi au katibu wa kampuni, pamoja na nakala iliyothibitishwa ya kitambulisho cha kila mmiliki manufaa [3]; fuata taarifa ambazo mfumo wa BRELA unaomba leo.
Usipowasilisha nini kinatokea?
- Huduma za BRELA zinazuiwa. Tamko la BRELA lililoripotiwa Januari 2026 linasema kampuni ambazo hazijawasilisha taarifa za wamiliki manufaa haziwezi kupata huduma kwa Msajili, ikiwemo kuwasilisha annual returns, kusajili mabadiliko, kupata ripoti za utafutaji wa kampuni, kusajili dhamana na kuthibitisha nakala [7]. Novemba 2025 BRELA pia ilizitaka kampuni zote kuwasilisha taarifa hizi kwa wakati na kwa usahihi [8].
- Nyaraka zinaweza kukataliwa. Msajili anaweza kukataa kusajili nyaraka za kampuni kama taarifa za wamiliki manufaa hazipo au si sahihi [4].
- Faini. Kutotunza au kutowasilisha taarifa, au kutowasilisha mabadiliko, ni kosa lenye faini isiyopungua TZS milioni 5 na isiyozidi TZS milioni 10 mtu akitiwa hatiani [4].
Kwa kuwa annual returns ni mojawapo ya huduma zinazozuiwa, kukosa taarifa za wamiliki manufaa kunaweza pia kuchelewesha annual returns zako. Soma mwongozo wetu wa annual returns BRELA.
Tenda zinavyohakiki wamiliki manufaa
Kwenye ununuzi wa umma, miongozo ya upendeleo ya PPRA ya 2025 ina Fomu ya Uwazi wa Wamiliki Manufaa (Kiambatisho 2) kwa mzabuni aliyeshinda, fomu tofauti kwa kila mbia wa ubia (joint venture), na taarifa zinatakiwa kuwa za sasa siku unayowasilisha [6]. Kwa fomu hiyo, mmiliki manufaa ni mtu yeyote halisi ambaye hatimaye anamiliki au kudhibiti mzabuni kwa [6]:
- kushikilia moja kwa moja au kwa njia nyingine asilimia 25 au zaidi ya hisa;
- kushikilia moja kwa moja au kwa njia nyingine asilimia 25 au zaidi ya haki za kupiga kura; au
- kuwa na haki, moja kwa moja au kwa njia nyingine, ya kuteua wajumbe wengi wa bodi ya wakurugenzi au chombo kinacholingana nacho.
Kampuni ya ndani inapodai upendeleo wa bei, taasisi nunuzi inaweza pia kupitia tamko la wamiliki manufaa kuthibitisha kuwa sehemu kubwa ya faida ya kampuni haiendi kwa wasio raia wa Tanzania [6].
Zingatia viwango viwili: BRELA inatumia asilimia 5 [2], fomu ya tenda ya PPRA asilimia 25 [6]. Tangaza kwa kila chombo kwa kanuni zake, na hakikisha majina yanalingana.
Orodha ya ukaguzi: weka rekodi zako zilingane
- Orodhesha kila mtu anayemiliki au kudhibiti kampuni, ikiwemo kupitia kampuni nyingine au wawakilishi.
- Wasilisha taarifa za wamiliki manufaa kwenye bo.brela.go.tz na hifadhi uthibitisho.
- Wasilisha mabadiliko yoyote (mwekezaji mpya, uhamisho wa hisa, mbia kuondoka) ndani ya siku 30.
- Wasilisha annual returns ili wanahisa kwenye ORS walingane na wamiliki manufaa uliowatangaza.
- Weka nakala zilizothibitishwa za vitambulisho vya wamiliki manufaa kwenye folda yako ya tenda.
- Hakikisha company profile na fomu za tenda zinataja wamiliki na wakurugenzi wale wale walioko BRELA.
Company Profile TZ inavyosaidia
Hatuwasilishi taarifa BRELA wala kutoa ushauri wa kisheria; kwa uwasilishaji tumia katibu wa kampuni, wakili au BRELA moja kwa moja. Tunaandaa company profile, capability statement na kifurushi cha nyaraka za tenda kilichopangwa vizuri kinachoonyesha umiliki, wakurugenzi, usajili na leseni kwa namna inayolingana na rekodi zako rasmi, ili watathmini na wakopeshaji wazihakiki haraka. Angalia bei zetu au tutumie ujumbe WhatsApp.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Mmiliki manufaa ni sawa na mwanahisa?
Si mara zote. Mwanahisa ni mtu ambaye jina lake liko kwenye daftari la wanahisa. Mmiliki manufaa ni mtu halisi ambaye hatimaye anamiliki au kudhibiti kampuni, ambaye anaweza kumiliki hisa kupitia mtu au kampuni nyingine.
Je, taarifa za wamiliki manufaa zinawasilishwa kila mwaka?
FAQ ya BRELA inasema taarifa za wamiliki manufaa zinawasilishwa mara moja tu, na mabadiliko yoyote yanatakiwa kuwasilishwa kwa Msajili ndani ya siku 30.
Je, taarifa za wamiliki manufaa ziko wazi kwa umma?
BRELA inaeleza kuwa taarifa za wamiliki manufaa ni za siri. Hata hivyo, kwenye tenda unaziweka wazi kwa taasisi nunuzi kupitia fomu ya tenda.
Je, kampuni za nje zilizosajiliwa Tanzania zinatakiwa kuwasilisha?
BRELA inasema kampuni za nje zenye Cheti cha Uzingatiaji (Certificate of Compliance) zimesamehewa kwa sasa. Thibitisha na BRELA kwa kuwa hili linaweza kubadilika.
Adhabu ya kutowasilisha ni ipi?
Kanuni za Wamiliki Manufaa zinafanya kutotunza au kutowasilisha taarifa kuwa kosa lenye faini isiyopungua TZS milioni 5 na isiyozidi TZS milioni 10 mtu akitiwa hatiani, na BRELA inaweza kukataa kusajili nyaraka za kampuni.
Unahitaji msaada kuhusu hili?
Tuambie unaandaa nini na unakihitaji lini. Tunajibu kwa WhatsApp, simu au email.
WhatsApp +255 755 513 015 · companyprofiletz@gmail.com
Vyanzo na hali yake
- Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQ ya BRELA) · Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA), Imefunguliwa 14 Nov 2026 Imethibitishwa Maswali kuhusu wamiliki manufaa, mfumo wa bo.brela.go.tz, kanuni ya siku 30 na muda wa kuwasilisha.
- BRELA News, Oktoba hadi Desemba 2025 (Toleo la 13) · Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA), Okt hadi Des 2025 Imethibitishwa Kigezo cha asilimia 5 ya hisa au kura, nani anatakiwa kuwasilisha, msamaha wa kampuni za nje, usiri wa taarifa.
- The Companies (Beneficial Ownership) Regulations, 2021 (GN Na. 391 ya 2021) · BRELA, 14 Mei 2021 Hakiki toleo jipya kabla ya kutumia Tafsiri ya mmiliki manufaa (kanuni ya 2) na kanuni ya kusaini 5(4). Zimebadilishwa na Kanuni za 2023.
- The Companies (Beneficial Ownership) Regulations, 2023 (nakala ya tangazo la Serikali) · FB Attorneys (nakala ya Tangazo la Serikali), Imechapishwa 21 Jul 2023 Hakiki toleo jipya kabla ya kutumia Siku 30 za kuwasilisha, kukataa kusajili (kanuni 8), faini TZS milioni 5 hadi 10 (kanuni 10), nyongeza ya hadi siku 30 (kanuni 12). Thibitisha maandishi ya sasa na BRELA.
- The Companies (Forms) (Amendment) Rules, 2026 (GN Na. 82 ya 2026) · BRELA, 20 Mac 2026 Imethibitishwa Fomu za wamiliki manufaa 15b hadi 15f.
- Guidelines for Application of Preference Scheme in Public Procurement, 2025 · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Jan 2025 Imethibitishwa Kifungu 6.1(1)(c)(iii) na Kiambatisho 2, Fomu ya Uwazi wa Wamiliki Manufaa.
- BRELA orders firms to submit audited accounts, annual returns · Daily News, 6 Jan 2026 Hakiki toleo jipya kabla ya kutumia Habari kuhusu tamko la BRELA linaloorodhesha huduma zinazozuiwa hadi taarifa za wamiliki manufaa ziwasilishwe.
- BRELA yazitaka kampuni kuwasilisha taarifa za miliki manufaa · Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA), 28 Nov 2025 Imethibitishwa BRELA inazitaka kampuni zote kuwasilisha taarifa za miliki manufaa kwa wakati na kwa usahihi.
Vyanzo vimehakikiwa tarehe 14 Novemba 2026.
Kuhusu makala hii
Imeandaliwa na timu ya uhariri ya Company Profile TZ. Takwimu na taarifa muhimu zimeunganishwa na vyanzo vilivyoorodheshwa juu. Imehakikiwa mwisho: .
Tahadhari
Makala hii ni taarifa za jumla, si ushauri wa kisheria, kodi au fedha. Sheria, ada na masharti hubadilika. Thibitisha hali ya sasa kwa mamlaka husika, au zungumza na mtaalamu, kabla ya kuchukua hatua.


