Tamko la dhamana ya zabuni (bid securing declaration) au dhamana ya zabuni (tender security)? Tenda ya Serikali inahitaji ipi?
Lini tenda ya umma inakubali tamko la dhamana lililosainiwa badala ya bank guarantee, dhamana inapaswa kudumu muda gani, nini kinavunja tamko hilo, na lini dhamana ya utekelezaji (performance security) au tamko lake vinahitajika.

Kwa mujibu wa Kanuni za Ununuzi wa Umma, 2024, bid securing declaration (fomu inayosainiwa, bila kulipa fedha) inatumika kwenye tenda ambazo thamani yake haizidi kiwango cha upendeleo maalum (exclusive preference) kwa kampuni za ndani, na kwenye mikataba ya mfumo (framework agreements). Juu ya kiwango hicho, au wazabuni wa nje wanaposhindana, taasisi nunuzi inaomba tender security kama bank guarantee au insurance bond. Zote mbili lazima zidumu angalau siku 28 baada ya muda wa uhai wa zabuni. Kuvunja tamko, kwa mfano kukataa kusaini mkataba, kunaweza kusababisha kusimamishwa au kufungiwa.
Makala hii ni kwa ajili ya
- Wakandarasi, wasambazaji na watoa huduma wanaoomba tenda za umma
- Wasimamizi wa zabuni wanaoandaa maombi kwenye NeST
- SME zinazojiuliza kama zinahitaji bank guarantee ili kuomba tenda
Ni rahisi kudhani kuwa kila tenda ya Serikali inahitaji bank guarantee. Kwa mujibu wa Kanuni za Ununuzi wa Umma, 2024, tenda zisizozidi kiwango cha upendeleo maalum kwa kampuni za ndani zinatumia tamko la dhamana ya zabuni (bid securing declaration) linalosainiwa badala yake [1]. Mwongozo huu unaeleza ipi inatumika lini, inapaswa kudumu muda gani, nini kinaivunja na nini kinafuata baada ya kushinda.
Hakiki: viwango na fomu vinatoka kwenye Kanuni za Ununuzi wa Umma, 2024 na vinaweza kurekebishwa. Kitabu cha zabuni (hasa Tender Data Sheet) ndicho kinachoamua tenda husika inahitaji nini. Thibitisha na taasisi nunuzi au PPRA kabla ya kutegemea mwongozo huu. Haya ni maelezo ya jumla, si ushauri wa kisheria.
Dhamana tatu kwa lugha rahisi
| Dhamana | Ni nini | Hatua |
|---|---|---|
| Tender security | Guarantee au bond inayowasilishwa na zabuni kulinda taasisi nunuzi dhidi ya mwenendo wako wakati wa zabuni [1] | Zabuni |
| Bid securing declaration | Tamko linalosainiwa kwenye Fomu Na. 1 linalofanya kazi hiyo hiyo bila fedha; ukilivunja unasimamishwa [1] | Zabuni |
| Performance security | Dhamana ya mshindi inayohakikisha utekelezaji wa mkataba [1] | Baada ya tuzo, kabla ya kusaini |
Lini bid securing declaration inatumika
Kanuni ya 27 inasema tamko hili linatumika kwenye ununuzi [1]:
- ambao thamani yake haizidi kiwango cha upendeleo maalum (exclusive preference) kwenye Jedwali la Nne na la Tano; na
- chini ya mkataba wa mfumo (framework agreement).
Pia linaweza kutumika kwenye ununuzi wa moja kwa moja kutoka kwa watengenezaji, mawakala au wauzaji wa jumla [1]. Ukurasa wa maswali wa PPRA unaeleza kanuni hiyo hiyo: tender security inahitajika thamani ikiwa juu ya kiwango cha exclusive preference, au ushindani ukiwa wa kitaifa na kimataifa wenye wazabuni wa nje [2].
Jedwali la Nne na la Tano vinaweka kiwango cha exclusive preference kwa kampuni za ndani kuwa hadi TZS bilioni 50 kwa bidhaa, ujenzi na huduma zisizo za ushauri, na kwa kampuni za ushauri za ndani na washauri binafsi [1]. Ukurasa wa PPRA unatumia mifano ya viwango vya chini (ujenzi TZS bilioni 10; bidhaa na huduma zisizo za ushauri TZS bilioni 2) [2], kwa hiyo usibahatishe: angalia dhamana inayotajwa kwenye kitabu cha zabuni.
Ipi? Hakiki ya haraka
- Soma Maelekezo kwa Wazabuni (ITT) na Tender Data Sheet. Zikitaja bid securing declaration, tumia maneno ya Fomu Na. 1 yaliyo kwenye kitabu cha zabuni [1].
- Zikiomba tender security, andika kiasi, aina zinazokubalika na masharti ya mtoaji; Kanuni zinaacha haya kwenye kitabu cha zabuni [1].
- Angalia tarehe ya mwisho: dhamana au tamko lazima lidumu si chini ya siku 28 baada ya muda wa uhai wa zabuni [1] [3].
- Kwa ubia (joint venture), tamko lazima litaje majina ya wabia wote [1].
Aina za tender security zinazokubalika
Mzabuni anaweza kuchagua hundi iliyothibitishwa (certified cheque), letter of credit, bank guarantee ya benki inayoaminika, au insurance bond ya kampuni ya bima inayoaminika, kama ilivyoelezwa kwenye Jedwali la Tatu [1]. Wazabuni wanaweza kuleta guarantee au bond kutoka benki au kampuni za bima za nchi yoyote, zikithibitishwa na benki au kampuni za bima za ndani zinazotambulika [1]. Taasisi nunuzi haitaikataa dhamana kwa sababu tu mtoaji yuko nje ya Tanzania ikiwa inakidhi kitabu cha zabuni [1]. Kabla ya kuwasilisha, unaweza kuiomba taasisi nunuzi ithibitishe kuwa mtoaji wako anakubalika, nayo inatakiwa kujibu haraka [1].
Nini kinavunja bid securing declaration
Kwa kusaini Fomu Na. 1 unakubali kusimamishwa kuomba tenda za taasisi hiyo, kwa muda utakaowekwa na PPRA, ikiwa [1]:
- utaondoa au kubadilisha zabuni yako ndani ya muda wa uhai wa zabuni; au
- baada ya kuarifiwa kuwa zabuni yako imekubaliwa, utashindwa au kukataa kusaini mkataba, au kushindwa au kukataa kuleta performance security au kutimiza masharti mengine kabla ya kusaini.
Kanuni zinaongeza kuwa mzabuni anayeshindwa kutimiza masharti ya bid securing declaration atafungiwa chini ya kifungu cha 72 cha Sheria [1]. Saini tu ikiwa unaweza kutekeleza kwa bei uliyoweka.
Kwa mzabuni asiyeshinda, tamko linakwisha unapopokea taarifa ya jina la mshindi, au siku 28 baada ya zabuni yako kwisha muda [1]. Tender security za wazabuni wasioshinda zinarudishwa ndani ya siku 30 baada ya muda wa uhai wa zabuni kwisha (au kama umeongezwa), au baada ya tuzo kutolewa, kutegemea kipi kinatangulia [1].
Baada ya kushinda: performance security
Taasisi nunuzi inamtaka mshindi kuleta performance security, ndani ya muda uliowekwa kwenye kitabu cha zabuni, baada ya kupokea barua ya tuzo na kabla ya kusaini mkataba [1]. Aina zinazokubalika ni pamoja na fedha taslimu au hundi zilizothibitishwa, irrevocable letter of credit, bank guarantee iliyothibitishwa na benki ya ndani inayoaminika, surety bond inayolipwa inapodaiwa, tamko la dhamana ya utekelezaji kwa mujibu wa miongozo ya PPRA, au aina nyingine PPRA itakazoruhusu [1]. Taasisi inahakiki dhamana kabla ya kusaini [1]. Marekebisho yakiongeza bei ya mkataba kwa zaidi ya asilimia 10 kwa jumla, dhamana ya ziada inahitajika [1].
Tamko la dhamana ya utekelezaji (performance securing declaration) kwenye Fomu Na. 2 linatumika kwa tenda zilizo ndani ya viwango vya upendeleo wa kikanda [1]: ujenzi hadi TZS bilioni 1; bidhaa na huduma zisizo za ushauri hadi TZS milioni 200; huduma za ushauri hadi TZS milioni 200 [1]. Kulivunja nalo kunaweza kusababisha kufungiwa [1].
Makosa yanayogharimu zabuni
- Guarantee au tamko linalokwisha kabla ya muda wa uhai wa zabuni pamoja na siku 28.
- Kutumia fomu ya zamani badala ya maneno yaliyo kwenye kitabu cha zabuni.
- Tamko lililosainiwa na mtu asiye na mamlaka ya maandishi, au tamko la ubia lisilo na jina la mbia mmoja.
- Kuomba kwa tamko, kushinda, kisha kushindwa kupata performance security.
Company Profile TZ inavyosaidia
Tunaandaa company profile zilizo tayari kwa tenda na kupanga nyaraka za kuunga mkono ili wathamini waone uzoefu, vifaa, wafanyakazi na uzingatiaji wako haraka. Hatutoi guarantee wala bond, na hatuahidi ushindi wa tenda. Zungumza na benki au kampuni yako ya bima kuhusu dhamana, na angalia bei zetu kwa msaada wa nyaraka.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Je, bid securing declaration inalipiwa?
Hapana. Ni tamko linalosainiwa kwenye Fomu Na. 1 ya Jedwali la Tatu la Kanuni. Gharama huja ukilivunja: kusimamishwa kuomba tenda kwa taasisi hiyo kwa muda utakaowekwa na PPRA, na kufungiwa chini ya kifungu cha 72 cha Sheria.
Naweza kutumia bank guarantee ya benki ya nje ya Tanzania?
Kanuni zinasema taasisi nunuzi haitaikataa tender security kwa sababu tu mtoaji yuko nje ya Tanzania, ikiwa dhamana na mtoaji vinakidhi masharti ya kitabu cha zabuni. Dhamana za nje zinathibitishwa na benki au kampuni za bima za ndani zinazotambulika.
Tender security ni kiasi gani?
Kanuni zinaacha kiasi, aina na masharti ya mtoaji kwenye kitabu cha zabuni. Soma Tender Data Sheet ya tenda husika; usitumie kiasi cha tenda nyingine.
Nikikosa tenda, dhamana yangu inarudishwa lini?
Dhamana za wazabuni wasioshinda zinarudishwa ndani ya siku 30 baada ya muda wa uhai wa zabuni kwisha (au kama umeongezwa), au baada ya tuzo ya mkataba kutolewa, kutegemea kipi kinatangulia.
Je, performance security inahitajika kila mara baada ya kushinda?
Taasisi nunuzi inaihitaji ili kuhakikisha utekelezaji, kwa aina iliyoelezwa kwenye kitabu cha zabuni. Kwa tenda zilizo ndani ya viwango vya upendeleo wa kikanda, tamko la dhamana ya utekelezaji (Fomu Na. 2) linatumika badala yake.
Unahitaji msaada kuhusu hili?
Tuambie unaandaa nini na unakihitaji lini. Tunajibu kwa WhatsApp, simu au email.
WhatsApp +255 755 513 015 · companyprofiletz@gmail.com
Vyanzo na hali yake
- The Public Procurement Regulations, 2024 (Government Notice No. 261, published 25 Apr 2025), English version · Wizara ya Fedha, 25 Apr 2025 Imethibitishwa Kanuni ya 23 hadi 30; Jedwali la Tatu Fomu Na. 1 na 2; Jedwali la Nne na la Tano (viwango).
- What are the criteria for deciding whether to use tender security or bid securing declaration? · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Ukurasa ulisomwa 15 Nov 2026 Hakiki toleo jipya kabla ya kutumia Inathibitisha kanuni (tamko hadi kiwango cha exclusive preference; dhamana juu yake au wazabuni wa nje wakishiriki). Mifano ya viwango inatofautiana na Jedwali la Nne; fuata kitabu cha zabuni.
- What is the validity of tender security or bid securing declaration? · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Ukurasa ulisomwa 15 Nov 2026 Imethibitishwa Si chini ya siku 28 baada ya muda wa uhai wa zabuni.
Vyanzo vimehakikiwa tarehe 15 Novemba 2026.
Kuhusu makala hii
Imeandaliwa na timu ya uhariri ya Company Profile TZ. Takwimu na taarifa muhimu zimeunganishwa na vyanzo vilivyoorodheshwa juu. Imehakikiwa mwisho: .
Tahadhari
Makala hii ni taarifa za jumla, si ushauri wa kisheria, kodi au fedha. Sheria, ada na masharti hubadilika. Thibitisha hali ya sasa kwa mamlaka husika, au zungumza na mtaalamu, kabla ya kuchukua hatua.


